Bathinda

ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ‘ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਪਟਿਆਲਾ’ (ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ) ਦੇ ਲੇਖਕ ਖਲੀਫਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਬਿਕਰਮਗੜ੍ਹ ਸੀ। ਰੈਵਰਟੀ (Raverty) ਅਨੁਸਾਰ, ਬਠਿੰਡਾ ਨੂੰ ‘ਤਬਰਹਿੰਦ’ (Tabarhindh) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਬਤਰਿੰਦ’ (Batrind) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ‘ਤਬਰਹਿੰਦ’ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਜ਼ਿਕਰ ‘ਜਾਮੀ-ਉਲ-ਹਕਾਇਤ’ (Jami-Ul-Hakayat) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 607 ਹਿਜਰੀ ਜਾਂ 1211 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ‘ਐਨਾ-ਏ-ਬਰਾਰ ਬੰਸ’ (Ainai-Barar Bans) ਅਨੁਸਾਰ, ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਲ ਬੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਟੀ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 336 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੰਮਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਟਨੇਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵਟਿੰਡਾ’ ਅਤੇ ‘ਬਿਟੁੰਡਾ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਬਠਿੰਡਾ’ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ ‘ਸਰਵੇ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ’ (Survey of India) ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਥਾਨਕ ਉਚਾਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ‘ਬਠਿੰਡਾ’ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ (ਲਗਭਗ 1754 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪਟਿਆਲੇ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ‘ਪੈਪਸੂ’ (PEPSU) ਨਾਮਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਬਠਿੰਡਾ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਹ ਦਰਜਾ 1956 ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ।